قلعه الموت یکی از مهمترین و معروفترین قلعه‌های تاریخی در ایران است. این دژ از دیدنی‌های قزوین است که در قرن 5 هجری قمری، مقر اصلی حسن صباح بود.

این مکان علاوه بر اینکه یک جاذبه تاریخی است، طبیعتی بسیار مطلوب دارد که به ویژه در فصل بهار و تابستان برای بهره از آب و هوای آن، علاقمندان زیادی را به سمت خود جذب می‌کند. اما بهتر است همه نکات مهم در رابطه با این قلعه را در ادامه متن دنبال کنید.

قلعه الموت کجاست؟

موقعیت جغرافیایی این قلعه، جایی بین کوه‌های البرز در استان قزوین است. در واقع در 105 کیلومتری شمال استان قزوین در روستای گازرخان واقع شده است. البته بهتر است بدانید که 240 کیلومتر با تهران فاصله دارد که تقریبا با حدود 4 ساعت رانندگی می‌توان به آنجا رسید.

این قلعه روی صخره‌ای بلند در ارتفاع 2163 متر از سطح دریا واقع شده است که از زمین‌های اطراف خودش نیز 200 متر ارتفاع دارد. به دلیل این ارتفاعی که وجود دارد مناظر بسیار زیبایی از طبیعت را در کنار آب و هوایی بسیار مطلوب می‌توان تجربه کرد.

منتها نکته‌ی مهم که در ابتدا باید در نظر داشته باشید به دسترسی به قلعه مربوط می‌شود. برای رسیدن به آن باید حدود 400 پله را بعد از طی کردن مسیر پر پیچ و خم بالا رفته و یک کوهپیمایی حدودا 50 دقیقه‌ای داشته باشید تا بتوانید از زیبایی در کنار تاریخ لذت ببرید.

پله نوردی تا قلعه الموت

20 هزار متر مربع وسعت این دژ است که در اطراف آن پرتگاه‌های پر پیچ و خم در کنار صخره‌هایی به رنگ‌های سرخ و مختلف دیده می‌شود. هر سمت این قلعه را که نگاه کنید پرتگاه خواهید دید. با این وجود می‌توان گفت این دسترسی سخت تا حدودی به اشغال ناپذیر بودن حکومت حسن صباح کمک شایانی می‌رساند.

مطالب مرتبط
ترکمن صحرا با معرفی منابع گردشگری و طبیعت‌گردی آن

نام قلعه الموت

نامگذاری این قلعه نکته جالبی است که در مورد آن اختلاف نظرهایی نیز وجود دارد. الموت از دو قسمت “اَل” و “اَموت” است که ال یا اَله به معنی عقاب گرفته شده است و اَموت نیز به معنای یادگیری است. طبق برخی از باورها این نام به این دلیل بر این قلعه نهاده شده است که یک عقاب موقعیت این مکان را به پادشاه دیلمی نشان داده است. به همین دلیل قلعه‌ای را در آنجا می‌سازند به نام الموت که به معنی آشیانه عقاب است.

همانطور که اشاره کردیم، در مورد نامگذاری این قلعه اختلاف نظرهایی وجود دارد. برخی دیگر نیز بر این باورند که اموت در زبان گیل و دیلم، معنی آموخت را می‌دهد. از این رو نام این قلعه را “عقاب آموخت” معنی می‌کنند. اما ابن اثیر نیز آنرا “تعلیم عقاب” معنی می‌کند که به هر حال بومیان آن محله به راحتی و بدون شبهه به آن قلعه حسن می‌گویند.

قلعه الموت آشیانه‌ی عقاب

قلعه یا دژ الموت به معنای آشیانه‌ی عقاب است که محلی‌های آن منطقه به آن آموت یا قلعه حسن نیز می‌گویند. این قلعه با اینکه بسیاری از قسمت‌های آن بر اثر گذر زمان و حمله مهاجمین از جمله به آتش کشیدن آن توسط مغولان، ویران شده است، هنوز هم جاذبه‌های منحصر به فرد خود را دارد.

دژ الموت مقری تسخیر نیافتی برای فرمانروایی اسماعیلیان محسوب می‌شد. حسن صباح به عنوان یکی از فرمانروایان این فرقه در این قلعه حدود 35 سال اقامت داشت و امور را رهبری می‌کرد. حسن صباح فردی بوده که از دربار ملکشاه سلجوقی طرد می‌شود اما برای پیروی و آموزش فرقه اسماعیلیه به مصر می‌رود. بعد از بازگشت به ایران و بررسی مناطق مختلف برای شروع کار خود، قلعه الموت را انتخاب می‌کند.

مطالب مرتبط
ساحل درختان نارگیل در کیش با تفریحات ساحلی متنوع

این قلعه طبق روایات در ابتدای ورود اسلام، حدود 483 هجری قمری ساخته شده است و حسن صباح حدود 237 سال بعد آنرا در ازای 3 هزار دینار طلا از حاکمی که آنرا رانده بود، می‌گیرد و به تصرف خود در می‌آورد. بعد از آن تمام شهرت این دژ، بنا به فعالیت‌های امنیتی و نظامی حسن صباح گسترش یافت.

معماری جالب قلعه الموت

یکی از جاذبه‌هایی که باعث می‌شود بسیاری از افراد به دیدن این قلعه سفر کنند، معماری منحصر به فرد آن است. وقتی به آنجا مراجعه کنید دو قسمت اصلی شرقی و غربی را شاهد خواهید بود. قسمت غربی آن ارتفاع بیشتری دارد که با اسم جورقلا به معنای قلعه بالا و پیلاقلا به معنی قلعه پایین معرفی می‌شود. قسمت شرقی قلعه را نیز جیرقلا به معنی قلعه پایین و یا پیارقلا به معنی قلعه کوچک می‌گویند.

قلعه الموت

طول این قلعه 120 متر است و عرض آن در قسمت‌های مختلف بین 10 الی 35 متر متغیر است. تنها قسمت در این قلعه که کمتر آسیب دیده، دیوار شرقی آن است که ارتفاع 4 الی 5 متری با طول 10 متر را دارد.

جالب‌ترین بخشی که در آنجا خواهید دید به اتاق کنده شده در دل صخره مربوط می‌شود. این اتاق در سمت جنوب قلعه است که در واقع اتاق نگهبان این قسمت از قلعه الموت بوده است.

قسمت جالب دیگر معماری این قلعه وجود اتاقی در شمال غربی آن است که در آن چاله آب قرار دارد. حتی در صورتی که آب این چاله را تخلیه کنند، مجدد پرآب خواهد شد. پایین‌تر از آن در قسمت جنوب غربی قلعه نیز حوضی به طول 5 متر وجود دارد که در فصل‌هایی که بارندگی هست، پر از آب می‌شود.

مطالب مرتبط
جاهای دیدنی تهران از کافه گردی تا طبیعت گردی + کلیسا

قلعه الموت از دو قلعه بالا و پایین ساخته شده است که بر فراز صخره سنگی ساخته شده است. دیوارهای چهار طرف آن، طبق شکل صخره ساخته شده‌اند. قسمت‌های پابرجای برج‌های این قلعه، به سه برج در ضلع‌های شرق، شمال و جنوب می‌توان اشاره کرد که البته برج شرقی بیشتر شکل ظاهری خود را حفظ کرده است.

راه ورودی قلعه الموت

تنها راه ورودی یا دروازه‌ای که برای قلعه الموت وجود دارد در انتهای ضلع شمال شرقی آن واقع شده است. در واقع برای ورود باید به همان برج شرقی بروید که از همه سالم‌تر مانده است.

یک تونل 6 متری با عرض و ارتفاع 2 متر، که به موازات ضلع جنوب شرقی در دل صخره‌ی سنگی کنده شده است را باید طی کرد. بعد از آن برج جنوبی را خواهید دید و دیوار جنوب غربی نمایان می‌شود که روی شیب با تخته سنگ آنرا ساخته‌اند.

دسترسی به مسیر قلعه الموت

مسیر قلعه الموت از هر سمت ایران کاملا در دسترس است. در صورتی که از سمت تهران بخواهید راهی این دژ شوید، راحتترین راه آزادراه کرج-قزوین است. البته قبل از اینکه به قزوین برسید باید مسیر فرعی به سمت قلعه الموت را پیش بگیرید. این مسیر را تا معلم کلایه که 85 کیلومتر است باید طی کنید.

البته لازم به ذکر است این مسیر کوهستانی است و کمی از سرعتتان را می‌گیرد و ممکن است حتی حدود 3 الی 4 ساعت زمان لازم داشته باشید. البته در این مسیر ممکن است یکی از مسیرهایی که به یک جای دیدنی قزوین ختم می‌شود را نیز رد کنید. در واقع در 10 کیلومتری معلم کلایه، با طی کردن مسیر فرعی به دریاچه اوان خواهید رسید که تفریحات مخصوص به خود را دارد.

مطالب مرتبط
خانه بروجردی ها ؛ سیری در تاریخ معماری ایرانی

اکثر افراد برای تفریح در مسیر قلعه الموت به این مکان نیز می‌روند که از تفریحاتی همچون قایق سواری، گاهی ماهیگیری و شنا بهره‌مند خواهند شد. اما با ادامه مسیر برای رسیدن به قلعه الموت فقط 10 کیلومتر مانده است. با طی کردن این مسیر در معلم کلایه، به دو راهی الموت و گرمارود خواهید رسید که با ورود به روستای گازرخان به قلعه الموت رسیده‌اید.

سیستم آبرسانی جالب قلعه الموت

یکی از جالبترین جذابیت‌هایی که برای قلعه الموت وجود دارد، سیستم آبرسانی پیچیده آن در زمان خودش است. به دلیل اینکه در این قلعه در طول سال، بسیاری از افراد در آن اقامت داشتند، معماران و سازندگان این دژ، با هنرمندی منحصر به فردی آب انبارهای متعددی را برای آن ساخته‌اند.

لازم به ذکر است آب انبارهای کنده شده در این قلعه، از جمله جالب‌ترین انواعی هستند که در ایران وجود دارند. به وسیله آب‌روهایی که در دل سنگ‌ها وجود داشت، آب به این آب انبارها جاری می‌شد.

در پای صخره‌ای که دژ الموت روی آن ساخته شده است، در قسمت گوشه شرقی آن، غار کوچکی وجود دارد که به عنوان آب‌روی مجراهای قلعه محسوب می‌شود. نکته مهم اینکه آب قلعه، از چشمه‌هایی که در کوه شمال قرار دارند، تامین می‌شود.

کتابخانه قلعه الموت، جذابیتی برای همه

یکی از اقدامات بسیار خوبی که حسن صباح در طول فرمانروایی خود در این منطقه داشته، تاسیس کتابخانه محسوب می‌شود. البته این کتابخانه تا وقتی که مغولان در سال 654 ه‍.ق به آنجا حمله نکرده بوند و آنجا را به آتش نکشیده بودند، در حال گسترش بود.

مطالب مرتبط
جاهای دیدنی کرمانشاه ؛ طبیعت‌گردی و سیری در تاریخ

در آثاری همچون تاریخ جهانگشای جوینی نیز به این کتابخانه اشاره شده است که در آن چهارصد هزار جلد کتاب وجود داشته که یکی از مراکز علمی بسیار مهم در زمان خود محسوب می‌شد.

استحکام قلعه؛ تخریب و بازسازی

یکی از نکات مهم در رابطه با این قلعه به استحکام آن مربوط می‌شود. این قلعه آنقدر مستحکم ساخته شده بود که حتی با کلنگ و ضربات مکرر نیز قادر به تخریب آن نبودند. تا اینکه به ناچار آنرا به آتش کشیدند تا بتوانند آنرا ویران کنند.

حمله مغولان به دست هلاکوخان سبب ویرانی این قلعه شد تا اینکه در زمان صفویان مجدد شروع به بازسازی آن کردند. تا انتهای حکومت صفویان نیز پابرجا بود.

بهترین زمان برای سفر به قلعه الموت

همانطور که اشاره شد، قلعه الموت در رشته کوه البرز و در ارتفاعات استان قزوین واقع شده است. به همین دلیلِ کوهستانی بودن معمولا سرد است. افرادی که علاقه به آب و هوای معتدل دارند، بهتر است در فصل بهار و تابستان به الموت سفر کنند. البته توصیه می‌شود به دلیل اینکه این منطقه‌ی کوهستانی در شب‌های تابستانی نیز خنک است، لباس گرم حتما همراه داشته باشند.

اما افرادی که دمای هوای سرد و حتی برفی را می‌پسندند، می‌توانند زمستان از این قلعه دیدن کنند. از این طریق طبیعتی بسیار جذاب را در ارتفاع می‌بینند که تجربه‌ای کاملا متفاوت خواهد بود. البته این نکته را در نظر داشته باشید در فصول سرد سال، ممکن است به دلیل شرایط جوی، بازدید به صورت موقت غیر ممکن باشد.

اقامت در قلعه الموت

یکی از نکات مهمی که اکثر گردشگران در رابطه با قلعه الموت باید بدانند به اقامت در آنجا مربوط می‌شود. طبیعت بسیار زیبایی در این منطقه وجود دارد و جاذبه‌های متعددی نیز در اطراف و نزدیکی این قلعه پیدا می‌شود. برای اینکه بتوان در آنجا اقامت داشت بهترین راه رفتن به معلم کلایه است.

مطالب مرتبط
پارکهای تهران و راحت ترین دسترسی به 9 تا از آنها

در مسیر رفتن به معلم کلایه دریاچه اُوان به عنوان یک تفریحگاه بسیار عالی می‌تواند اقامتی به یاد ماندنی را برای گردشگران به همراه داشته باشد. این دریاچه آرامشی خاص دارد که در کنار درختان سرسبز واقع شده است. البته هم می‌توان در آنجا کمپ برپا کرد و هم اینکه می‌توان از سوییت‌هایی که اهالی آن منطقه از منازل خود در نظر گرفته‌اند، اجاره کرد.

البته روستای نزدیک به قلعه که گازرخان است نیز مکانی خوب برای اقامت است که در آنجا هم سوییت‌هایی برای اجاره کردن نیز وجود دارد. اما معمولا معلم کلایه خلوت‌تر است. در صورتی که برای اقامت نیاز به هتل باشد نیز باید به گرمارود که در 20 کیلومتری قلعه الموت واقع شده است، سفر کرد.

اطلاعات مهم برای بازدید قلعه الموت

برای اینکه بتوان بازدید کلی از قلعه داشت، لازم به تهیه بلیط است. پس از تهیه بلیط ورودی، از ساعت 9 صبح الی 6 بعد از ظهر، زمان دارید تا از آنجا بازدید کنید. البته در تابستان و بهار تا 7 الی 8 عصر نیز زمان برای بازدید وجود دارد.

جالب اینکه در تعطیلات سالانه و برخی از عزاداری‌های مهم مانند عاشورا و تاسوعا، این قلعه تعطیل است و امکان بازدید برای آن وجود ندارد.

توجه داشته باشید که مسیر طولانی را به سمت قلعه در پیش خواهید داشت که بهتر است با امکانات مناسب حرکت کنید. کفش مناسب، لباس مناسب فصل و یک لباس گرم به دلیل خنک بودن هوا در بالا، کلاه، عینک آفتابی، خوراکی مناسب برای تجدید انرژی و… از مواردی هستند که برای راحت رسیدن به قلعه شما را یاری می‌رسانند.

مطالب مرتبط
جاهای دیدنی اصفهان که در سراسر این شهر قرار دارند کدامند؟

قلعه الموت سوغاتی دارد؟

یک نکته جالی که اکثر افراد هنگام سفر به آن توجه می‌کنند، شکم گردی در منطقه و صنایع دستی است. اما برای اینکه بتوانید از قلعه الموت هدیه‌ای به سوغات ببرید، لازم است به روستای گازرخان بازگردید تا از صنایع دستی بسیار زیبا و منحصر به فرد منطقه در کنار خوراکی‌های محلی خرید کنید.

انواع ترشیجات، نان محلی، لبنیات محلی، خشکبار منطقه مانند آلبالو و گیلاس خشک، همینطور سوزن دوزی و جاجیم بافی و… در این روستا وجود دارد که می‌توانید تهیه کنید. غذاهای محلی که در آنجا می‌توان نوش جان کرد نیز شامل آش شلغم، کوکوی گردو و آش ترشی می‌شود.

جمع‌بندی

قلعه الموت یکی از مکان‌های تاریخی ایران در نزدیکی قزوین است که آب و هوا و همینطور طبیعت بسیار جذابی دارد. سفر به این منطقه می‌تواند تجربه‌ای به یاد ماندنی در ارتفاع با مناظر زیبا را در ذهن ایجاد کند.